सामाजिक सञ्जालमा सभ्यता हराउँदै

पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल हाम्रो दैनिकीको अभिन्न हिस्सा बनेको छ। सूचना आदान–प्रदान, विचार अभिव्यक्ति र मनोरञ्जनका लागि प्रयोग हुने यी प्लेटफर्महरूले समाजलाई नजिक ल्याउने महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। तर, यसको प्रयोगसँगै देखिँदै गएको एक गम्भीर समस्या भनेको सभ्यता र मर्यादाको ह्रास हो।
पहिले सार्वजनिक रूपमा बोल्दा वा लेख्दा मानिसहरूले शब्द चयनमा विशेष ध्यान दिन्थे। तर आज सामाजिक सञ्जालमा धेरै प्रयोगकर्ताहरूले बिना सोचविचार टिप्पणी गर्ने, अरूको मान–मर्यादामा चोट पुर्‍याउने, अपमानजनक भाषा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। फरक विचार राख्ने व्यक्तिलाई सम्मान गर्ने संस्कार कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ।
यसका कारणहरू विभिन्न छन्। गुमनाम पहिचान (anonymous identity) ले मानिसलाई जिम्मेवारीबोधबाट टाढा पुर्‍याएको छ। साथै, लाइक र शेयरको प्रतिस्पर्धाले सनसनीपूर्ण र आक्रामक अभिव्यक्तिलाई प्रोत्साहन दिएको छ। परिणामस्वरूप, स्वस्थ बहसको स्थानमा आरोप–प्रत्यारोप र द्वेष फैलिने क्रम बढेको छ।
यसले व्यक्तिगत मात्र नभई सामाजिक सम्बन्धमा पनि नकारात्मक असर पारिरहेको छ। युवापुस्तामा गलत सन्देश जाने, मानसिक तनाव बढ्ने र सामाजिक सद्भाव कमजोर हुने खतरा बढेको छ।
यस अवस्थालाई सुधार्न प्रयोगकर्ताको चेतना सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हो। सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा शब्द र व्यवहारमा संयमता अपनाउनु आवश्यक छ। साथै, सम्बन्धित निकायहरूले पनि स्पष्ट नियम–कानुन लागू गर्दै डिजिटल अनुशासन कायम गर्न पहल गर्नुपर्छ।
अन्ततः, सामाजिक सञ्जाल हाम्रो प्रतिबिम्ब हो। यदि हामी सभ्य र जिम्मेवार बन्यौं भने मात्र यी प्लेटफर्महरू पनि सभ्य बन्न सक्छन्। सभ्यता जोगाउने जिम्मा हाम्रै हातमा छ।